Wat is een E61-zetgroep? Voor- en nadelen en onderhoud stap voor stap

Kijk je naar zeefdragermachines, dan zie je bij veel modellen hetzelfde onderdeel terug: een ronde, verchroomde zetgroep met een hendel bovenop. Dat is de E61. Faema bracht hem in 1961 op de markt, en ruim zestig jaar later bouwen fabrikanten als ECM, Rocket, Bezzera, Quick Mill en VBM hem, of een directe afgeleide ervan, nog altijd op hun machines.

In deze gids lees je hoe een E61-groep werkt, wat de voor- en nadelen zijn en hoe je hem stap voor stap onderhoudt. Als voorbeeld zetten we drie E61-machines uit ons assortiment naast elkaar, elk met een ander boilersysteem: de Bezzera Unica PID (single boiler), de Quick Mill Aquila (warmtewisselaar) en de ECM Technika VI (dual boiler). In de tabel zie je hun specificaties.

Hoe werkt een E61-zetgroep?

De E61 is een groep van massief verchroomd messing, met een filterdrager van 58 mm. Drie dingen maken hem bijzonder:

• Thermosifon: heet water uit de boiler of de warmtewisselaar stroomt via een leiding door de groep en weer terug. Daar is geen pomp voor nodig: heet water stijgt vanzelf op. Zo blijft de zware groep op temperatuur en koelt het zetwater onderweg niet af.
• Mechanische pre-infusie: in de groep zit een kleine kamer die eerst volloopt voordat de volle pompdruk op de koffie komt. De koffie wordt daardoor eerst zacht bevochtigd. Dat werkt zonder elektronica en zonder instellingen.
• De hendel: een nokkenas onder de hendel bedient klepjes in de groep. Hendel omhoog: de pomp start en het water gaat naar de koffie. Hendel omlaag: die weg sluit en de restdruk boven de koffie loopt via een afvoer naar de lekbak. Daardoor draai je de filterdrager direct los, en kun je de groep terugspoelen met een blindfilter.

E61 is geen boilertype

E61 zegt iets over de zetgroep, niet over hoe de machine water verwarmt. Je vindt hem op single boilers, op machines met warmtewisselaar en op dual boilers. Onze drie voorbeelden laten dat zien:

• Bezzera Unica PID: een single boiler met een koperen boiler van 0,5 liter en een Faema E61-groep. Op het display aan de voorkant stel je met de dubbele PID de zettemperatuur en de stoom in. Zetten en stomen doe je na elkaar. Hij werkt met een tank van 3 liter; een vaste wateraansluiting is optioneel.
• Quick Mill Aquila: een warmtewisselaar met een geïsoleerde RVS-ketel van 1,8 liter, een rotatiepomp en een tank van 3 liter of een vaste wateraansluiting. Bijzonder is Instant Stability: een verwarmingselement in de E61-groep met een eigen PID.
• ECM Technika VI: een dual boiler met een koffieboiler van ongeveer 0,5 liter en een stoomboiler van ongeveer 1 liter, allebei met PID, en de ECM-zetgroep die op het E61-principe is gebouwd. Ook hier een rotatiepomp en de keuze tussen tank en vaste aansluiting.

Kies dus eerst het verwarmingssysteem dat bij je past, en kijk daarna of je een E61 wilt. Alle machines met deze groep vind je bij de E61-espressomachines.

De voordelen

• Beproefd en robuust: de groep is grotendeels mechanisch, en wat slijt is te vervangen.
• Onderdelen zijn breed verkrijgbaar: groeppakking, douchezeef en klepjes zijn standaardonderdelen. Een E61-machine is daardoor ook na vele jaren nog goed te repareren.
• 58 mm filterdrager: de gangbare maat, dus tampers, zeefjes en andere accessoires zijn er volop.
• Stabiel tijdens een sessie: de massieve groep houdt zijn warmte vast.
• Pre-infusie zonder instellen: de mechanische voorbevochtiging werkt bij elke shot vanzelf.

De nadelen

• Opwarmtijd: een groep die alleen via de thermosifon warm wordt, heeft tijd nodig. Voor de Mechanika VI Slim, een warmtewisselaar met zo'n groep, noemt ECM ongeveer 25 minuten. Nieuwere machines lossen dat op: de Aquila is met de verwarmde groep volgens Quick Mill in 12 minuten klaar, de Technika VI met Fast Heat-Up volgens ECM in ongeveer 11 minuten. Met een tijdschakelaar staat een E61 's ochtends ook gewoon klaar.
• Warmte: de verchroomde groep wordt heet; pak hem niet vast. Hij geeft ook warmte af, dus een ECO-modus of een uit-tijd is geen overbodige luxe.
• Temperatuur bij een warmtewisselaar: de groep volgt de temperatuur van de boiler. Na stilstand doe je eerst een korte koelspoeling. Bij een dual boiler stel je de zettemperatuur direct in.
• Vast onderhoud: pakking, douchezeef en nokkenas vragen af en toe aandacht. Eenvoudig werk, maar het moet wel gebeuren.

Onderhoud stap voor stap

Dit is de routine die we in onze werkplaats adviseren; kijk voor de details ook in de handleiding van je machine.

1. Na elk gebruik: spoel de groep kort door zonder filterdrager en borstel met een groepborstel de koffieresten van de douchezeef en de pakking. Spoel de filterdrager om.
2. Tussendoor terugspoelen met water: zet de blindfilter in de filterdrager, draai hem in de groep en zet de hendel een paar seconden omhoog en weer omlaag. Herhaal dat een paar keer.
3. Backflushen met reinigingsmiddel: ECM adviseert dat na ongeveer 90 tot 140 kopjes. Doe het middel volgens de verpakking in de blindfilter, laat de pomp steeds een paar seconden lopen en herhaal dat een aantal keer. Spoel daarna terug met alleen water tot er geen schuim meer uitkomt, en gooi de eerste espresso weg. Doe dit niet veel vaker: te vaak ontvetten maakt de groep droog en piepend.
4. Douchezeef en verdeelplaat: draai bij een koude machine de schroef in het midden los, neem de douchezeef en de verdeelplaat eruit en laat ze weken in warm water met reinigingsmiddel. Afspoelen en terugzetten.
5. Pakking en douchezeef vervangen: de groeppakking wordt na verloop van tijd hard. Lekt de filterdrager langs de rand, of moet je hem steeds verder doordraaien, dan is het tijd voor een nieuwe pakking en meestal ook een nieuwe douchezeef.
6. Boilerwater verversen: ECM adviseert bij een warmtewisselaar als de Mechanika VI Slim om elke 2 tot 3 weken ongeveer 0,8 liter heet water af te tappen; voor de Technika VI noemt ECM elke 1 tot 2 weken.
7. Kalk voorkomen: gebruik water tot 4 °dH of een waterfilter, en bij een vaste aansluiting een filter in de leiding. Ontkalk een machine die al verkalkt is niet zelf: losgekomen kalk kan leidingen verstoppen.
8. Nokkenas smeren: loopt de hendel stroef of piept hij, dan moet de nokkenas worden gereinigd en opnieuw ingevet. Daarvoor gaat de hendel eraf; laat dat bij twijfel doen bij een onderhoudsbeurt.

Groepreiniger, blindfilters en waterfilters vind je bij de onderhoudsproducten.

Wanneer naar de werkplaats?

In onze werkplaats in Haarlem zien we bij E61-machines steeds dezelfde klachten. Druppelt de groep na of lekt hij langs de hendel, dan zijn meestal de pakking of de klepjes in de groep versleten of vuil. Een hendel die stroef blijft na het reinigen vraagt om een droge nokkenas. Wordt de groep niet meer goed warm terwijl de boiler wel op temperatuur is, dan kan kalk de circulatie hinderen. Dat valt allemaal onder een groepservice.

We onderhouden en repareren E61-machines van onder meer ECM, Rocket, Bezzera, Quick Mill en VBM. Hoe dat werkt, lees je bij reparatie en onderhoud.

Voor wie welke?

• Kies de Bezzera Unica PID als je een E61 wilt op een compacte single boiler, vooral espresso drinkt en af en toe melk opschuimt.
• Kies de Quick Mill Aquila als je dagelijks meerdere melkdranken maakt, tegelijk wilt zetten en stomen, en een E61 zoekt die snel warm is. Met de rotatiepomp kan hij op de waterleiding.
• Kies de ECM Technika VI als je de zettemperatuur direct wilt instellen, zonder koelspoeling, en de stap naar een dual boiler wilt maken. Ook hij kan op de waterleiding.
• Kies geen E61 als je zo snel mogelijk na het aanzetten koffie wilt en geen groep wilt onderhouden. Een compacte single boiler zonder E61, zoals de Profitec Go 2.0, is volgens Profitec in ongeveer 7 minuten klaar. Kijk daarvoor bij de single boilers.

Ons oordeel

De E61 is niet voor niets al ruim zestig jaar de standaard: robuust, goed te repareren en met een filterdrager waarvoor alles te koop is. Daar staan een langere opwarmtijd en wat vast onderhoud tegenover, al maken een verwarmde groep of Fast Heat-Up dat eerste nadeel bij nieuwe machines een stuk kleiner. Wie de routine hierboven volgt, heeft er jarenlang plezier van. Twijfel je welke machine bij je past, kom dan langs in onze showroom in Haarlem of neem contact met ons op.